Rozmowa idzie gładko. Rozumiesz argumenty, nadążasz za żartem, wtrącasz swoje. Potem ktoś mówi: we need this by the fifth, and the budget is fifteen thousand. I nagle nie wiesz, czy usłyszałeś fifteen czy fifty, ani czy piąty to piąty dzień miesiąca, czy piąty miesiąc.
Przez resztę spotkania siedzisz z tą liczbą w głowie zamiast słuchać. Pytać nie chcesz, bo wszystko inne rozumiałeś, więc pytanie o jedną liczbę wygląda jakbyś nagle wypadł z rozmowy. Potem zapisujesz to, co wydawało Ci się najbardziej prawdopodobne, i przez tydzień pracujesz na cudzej dacie.
Justyna i faktura na dziesięć razy za dużo
Justyna ma 41 lat, prowadzi zakupy w firmie produkcyjnej pod Poznaniem. Angielskiego używa codziennie z dostawcami z Indii, Niemiec i Wielkiej Brytanii. Po jedenastu latach w zawodzie czyta kontrakty bez słownika.
W marcu ustalała przez telefon warunki z nowym dostawcą. Padła kwota. Justyna usłyszała thirteen thousand i tak zapisała. W umowie pojawiło się trzydzieści tysięcy, bo dostawca powiedział thirty thousand. Różnicę wyłapał dopiero kontroler finansowy, dwa tygodnie później, przy porównaniu z ofertą mailową.
Nikt jej nie zwolnił, ale Justyna wróciła do domu z jednym zdaniem w głowie: nie wiedziała, że nie wie. Miała pełne poczucie, że usłyszała poprawnie.
Zmieniła jedną rzecz w sposobie prowadzenia rozmów. Od kwietnia każda liczba, która pada w rozmowie po angielsku, wraca do rozmówcy w postaci powtórzenia: So that is three zero, thirty thousand euro, correct? Na początku czuła się z tym niezręcznie. Po trzech tygodniach zauważyła, że dostawcy robią dokładnie to samo w drugą stronę, a jeden Brytyjczyk podziękował jej, bo sam zapisał złą datę dostawy.
Po dwóch miesiącach liczba poprawek w zamówieniach spadła do zera. Justyna nadal mówi po angielsku z polskim akcentem i nadal gubi się przy szybkiej mowie. Przestała za to zgadywać liczby.
Dlaczego przy liczbach kontekst przestaje pomagać
Rozumienie ze słuchu opiera się w dużej mierze na przewidywaniu. Słyszysz could you send me the, i zanim padnie ostatnie słowo, mózg ma już listę kandydatów: file, document, report, link. Wystarczy strzęp dźwięku, żeby wybrać właściwy. Vandergrift (2007) opisuje słuchanie w języku obcym jako grę między rozpoznawaniem dźwięków a domyślaniem się z kontekstu, gdzie jedno ratuje drugie.
Przy liczbach ta druga połowa znika. Kwota może wynieść piętnaście tysięcy albo pięćdziesiąt. Data może być piąta albo piętnasta. Kontekst nie zawęża niczego, bo obie wersje są równie sensowne. Zostaje sam sygnał dźwiękowy, często zniekształcony przez łącze, mikrofon i tempo mówiącego.
Dochodzi drugi problem: liczby po angielsku przechodzą przez polski. Kiedy słyszysz forty seven, wielu dorosłych tłumaczy w głowie na czterdzieści siedem i dopiero potem zapisuje. Ten przekład kosztuje ułamek sekundy, a w tym czasie mówca podał już następne dwie liczby. Mechanizm jest ten sam, który opisujemy w tekście o tłumaczeniu w głowie, tylko przy liczbach uderza mocniej, bo nie ma redundancji, która pozwoliłaby nadrobić.
Schmidt (1990) pokazał, że elementy języka wchodzą do systemu wtedy, gdy zostaną zauważone świadomie. Liczby są tu wdzięcznym materiałem, bo pomyłkę widać natychmiast i twardo: albo zapisałeś dobrze, albo nie. Dlatego trenuje się je osobno, jak oddzielną umiejętność, a nie jako część ogólnego słuchania.
Sześć miejsc, w których to się wykłada
Końcówki teen i ty. Thirteen i thirty, fourteen i forty, fifteen i fifty. Różnica w akcencie: w wersji teen akcent siedzi na drugiej sylabie i słychać końcowe n, w wersji ty akcent jest na pierwszej, a końcówka bywa zmiękczona do dźwięku bliskiego d. Amerykanin powie thirdy. Na dobrym łączu odróżnisz to bez trudu. Na telefonie z hałasem w tle nie odróżnisz tego nigdy i nikt nie odróżnia, łącznie z rodzimymi użytkownikami.
Format daty. 05/03 to piąty marca w Stanach i trzeci maja w Wielkiej Brytanii. Zapis wygląda identycznie, znaczy dwie rzeczy. W zespole mieszanym, gdzie jest ktoś z Nowego Jorku i ktoś z Manchesteru, ten sam plik czyta się na dwa sposoby. Rozwiązanie jest jedno: miesiąc słownie, zawsze, także w mailach i tabelkach.
Duże liczby i separatory. Angielski grupuje po trzy cyfry, używa przecinka na tysiące i kropki na część dziesiętną: 1,250.75. Polski robi odwrotnie. Kiedy w prezentacji widzisz 1.250, Twoja pierwsza reakcja to tysiąc dwieście pięćdziesiąt, a autor mógł mieć na myśli jeden i ćwierć. Osobna pułapka to billion, które w dzisiejszym angielskim znaczy miliard, a nie bilion.
Ułamki i procenty. Zero point five, a half, fifty percent i one in two opisują to samo. Kłopot zaczyna się przy zmianach: sales went up by twenty percent znaczy co innego niż sales went up to twenty percent, a różnica siedzi w jednym krótkim słowie. Podobnie a third i a thirty brzmią blisko przy szybkim tempie.
Godziny i strefy. Half five w brytyjskim angielskim znaczy wpół do szóstej, czyli 5:30, choć polska intuicja podpowiada wpół do piątej. Do tego dochodzą AM i PM, skróty stref oraz to, że różne kraje zmieniają czas w różnych terminach. Przez dwa tygodnie w roku różnica między Warszawą a Nowym Jorkiem wynosi pięć godzin zamiast sześciu i większość kalendarzy tego nie sygnalizuje.
Nazwy, kody i numery. Numer zamówienia, kod produktu, nazwisko kontaktu. Tu nie ma czego przewidzieć, bo ciąg znaków jest przypadkowy. Litery, które mylą się najczęściej po angielsku, to M i N, S i F, B i P oraz D i T. Rodzimi użytkownicy mówią wtedy M for Mike, N for November, i tego samego oczekują od Ciebie.
Protokół potwierdzania liczby
Zasada jest jedna: każda liczba, która ma konsekwencje, wraca do rozmówcy głosem i ląduje na piśmie. Cztery ruchy, w tej kolejności.
Pierwszy: zapisz cyframi w chwili, gdy pada, nie po skończonym zdaniu. Pamięć robocza gubi liczbę w ciągu kilku sekund, jeśli w tym czasie musi obsłużyć kolejne zdanie po angielsku.
Drugi: powtórz na głos, rozbijając na cyfry przy dłuższych ciągach. Three zero zero zero zero, thirty thousand. Rozbicie kasuje ryzyko końcówek teen i ty, bo pojedyncze cyfry brzmią zupełnie inaczej.
Trzeci: dodaj jednostkę. Waluta przy kwocie, miesiąc słownie przy dacie, strefa przy godzinie. Sama liczba bez jednostki jest w zespole międzynarodowym niekompletna.
Czwarty: wyślij po spotkaniu dwa zdania podsumowania z liczbami. To ostatnia siatka bezpieczeństwa i jednocześnie prezent dla wszystkich pozostałych, bo oni też zgadywali. Jak taki mail złożyć w minutę, opisujemy w tekście o mailach biznesowych bez stresu.
Ten protokół ma jeszcze jeden efekt. Prośba o powtórzenie liczby jest w środowisku zawodowym standardem, a nie sygnałem słabego angielskiego. Pilot powtarza wysokość, lekarz powtarza dawkę, makler powtarza wolumen. Nikt nie czyta tego jako braku kompetencji, bo wszyscy wiedzą, ile kosztuje pomyłka. Gregersen i Horwitz (2002) opisali, jak osoby z wysokim lękiem językowym unikają dopytywania, żeby nie zdradzić, że czegoś nie zrozumiały, i jak ta strategia pogłębia problem. Przy liczbach masz gotową, społecznie akceptowaną furtkę: pytasz nie o język, tylko o dane.
Gotowe zdania, które to załatwiają
Potwierdzenie liczby:
- Let me repeat that back: thirty thousand, three zero. (Powtórzę: trzydzieści tysięcy, trzy zero.)
- Sorry, was that fifteen or fifty? (Przepraszam, to było piętnaście czy pięćdziesiąt?)
- Just to confirm the amount, is it in euros or dollars? (Tylko żeby potwierdzić kwotę, to w euro czy w dolarach?)
Daty i terminy:
- When you say the fifth of May, do you mean May 5th? (Kiedy mówisz piątego maja, chodzi o 5 maja?)
- Could you give me the month by name, just to be safe? (Możesz podać miesiąc słownie, dla pewności?)
- So the deadline is Friday the twelfth, end of day your time? (Czyli termin to piątek dwunastego, koniec dnia u Ciebie?)
Godziny i strefy:
- Is that three PM your time or mine? (To trzecia po południu u Ciebie czy u mnie?)
- Let's say 3 PM CET, which is 9 AM in New York. (Umówmy się na 15 czasu środkowoeuropejskiego, czyli 9 rano w Nowym Jorku.)
Kody, nazwy i literowanie:
- Could you spell that for me? (Możesz mi to przeliterować?)
- Was that M for Mike or N for November? (To było M jak Mike czy N jak November?)
- Could you drop the order number in the chat? (Możesz wrzucić numer zamówienia na czat?)
Ratunek, gdy uciekło całkiem:
- I missed the figure, could you say it once more? (Umknęła mi liczba, możesz ją powtórzyć?)
- I want to get this exactly right, so bear with me. (Chcę to zapisać dokładnie, więc chwilę cierpliwości.)
Ostatnie zdanie robi więcej, niż wygląda. Zamienia prośbę o powtórzenie w sygnał staranności i zdejmuje z Ciebie rolę osoby, która nie nadążyła.
Plan na dwa tygodnie
Pięć do ośmiu minut dziennie. Materiałem są nagrania, w których liczby padają gęsto: raporty giełdowe, prognozy pogody, relacje sportowe, nagrania z wynikami kwartalnymi.
Dni 1-3: dyktando liczbowe. Włącz nagranie i zapisuj wyłącznie liczby, cyframi, nic innego. Nie tłumacz na polski, nie zapisuj słowami. Po przesłuchaniu sprawdź w transkrypcji. Interesuje Cię jedna statystyka: ile liczb zapisałeś dobrze.
Dni 4-6: pary teen i ty. Nagrywaj się na telefon, czytając na głos ciągi typu 13, 30, 14, 40, 15, 50. Odsłuchaj po dwóch godzinach i sprawdź, czy sam siebie odróżniasz. Jeśli nie, przesuń akcent i przedłuż końcowe n w wersji teen. Carpenter i inni (2012) pokazali, że rozłożenie takich krótkich sesji w czasie daje trwalszy efekt niż jedna długa.
Dzień 7: daty i godziny. Weź swój kalendarz z ostatniego miesiąca i przeczytaj na głos każdy termin po angielsku, w dwóch wersjach: brytyjskiej i amerykańskiej. Do każdego dopisz strefę.
Dni 8-10: kwoty na głos. Weź dziesięć faktur albo pozycji budżetowych i przeczytaj każdą kwotę po angielsku razem z walutą. Ćwicz przechodzenie od cyfr do słów, bo w rozmowie idziesz w obie strony.
Dni 11-12: literowanie. Naucz się alfabetu fonetycznego dla ośmiu liter, które mylą się najczęściej: M, N, S, F, B, P, D, T. Osiem, nie dwadzieścia sześć.
Dni 13-14: warunki bojowe. Poproś kogoś, żeby podyktował Ci przez telefon dziesięć liczb i trzy daty, mówiąc normalnym tempem. Telefon, a nie rozmowa na żywo, bo to na telefonie ta umiejętność pęka. Jeśli chcesz się do tego przygotować osobno, zajrzyj do tekstu o angielskim na telefon w pracy.
Po dwóch tygodniach nie będziesz rozumieć każdej liczby przy pierwszym podejściu. Zmieni się czas reakcji i to, że zaczniesz wyłapywać moment, w którym trzeba dopytać.
Czego nie robić
Nie zgaduj liczby na podstawie tego, co brzmi sensowniej. Trzynaście tysięcy i trzydzieści tysięcy są w budżecie równie prawdopodobne, a Twoje wyczucie kwot pochodzi z innego rynku niż rozmówcy. Zgadywanie działa przy słowach, przy liczbach kończy się fakturą.
Nie odkładaj zapisu do końca zdania. Liczba trzymana w pamięci roboczej podczas słuchania kolejnych zdań po angielsku znika, a Ty zostajesz z wrażeniem, że była to piętnastka. Notuj w chwili, gdy pada.
Nie używaj zapisu 05/03 w mailu do zespołu międzynarodowego. Dwie osoby przeczytają go na dwa sposoby i nikt się nie zorientuje aż do dnia dostawy. Miesiąc słownie kosztuje trzy znaki więcej.
Nie ucz się całego alfabetu fonetycznego, zanim zaczniesz go używać. Osiem liter, które faktycznie mylą się w telefonie, załatwia niemal wszystkie sytuacje. Resztę dopiszesz w praktyce.
Nie traktuj prośby o powtórzenie jako porażki. To jest ten jeden obszar, w którym dopytywanie jest procedurą zawodową i wygląda na dokładność. Więcej o tym, skąd bierze się opór przed dopytywaniem, znajdziesz w tekście o stresie przed mówieniem.
Po czym poznasz, że działa
Sygnał pierwszy: zapisujesz liczbę, zanim mówca skończy zdanie, i nie musisz jej odtwarzać z pamięci.
Sygnał drugi: pytasz o powtórzenie bez wewnętrznego kosztu, tonem osoby, która sprawdza dane, a nie osoby, która się przyznaje do luki. Ta zmiana tonu jest widoczna dla rozmówcy i zmienia to, jak Cię odbiera.
Sygnał trzeci, najprzyjemniejszy: po spotkaniu Twoje notatki zgadzają się z mailem podsumowującym, co do cyfry.
Zacznij od jednego nagrania z liczbami i pięciu minut dyktanda. Jeśli chcesz sprawdzić, gdzie dokładnie siedzi Twoja blokada, zrób bezpłatny test bariery językowej.
Źródła i badania
- Vandergrift (2007): Recent developments in second and foreign language listening comprehension research
- Schmidt (1990): The Role of Consciousness in Second Language Learning
- Gregersen & Horwitz (2002): Language learning and perfectionism: anxious and non-anxious language learners' reactions to their own oral performance
- Carpenter et al. (2012): Using Spacing to Enhance Diverse Forms of Learning
- DeKeyser (2007): Skill acquisition theory
- Kankaanranta & Louhiala-Salminen (2010): Languages of International Business
- Roediger & Karpicke (2006): Test-Enhanced Learning: Taking Memory Tests Improves Long-Term Retention
