Najczęstszy scenariusz katastrofy na maturze ustnej nie polega na tym, że zdający nie zna angielskiego. Polega na tym, że zna, ale zatrzymuje się na jednym brakującym słowie i traci trzydzieści sekund na jego szukanie.
Te trzydzieści sekund kosztuje więcej niż to słowo było warte. Poniżej trzy wyjścia z sytuacji, w kolejności od najprostszego.
Wyjście pierwsze: opisz zamiast nazwać
To jest strategia kompensacyjna, którą natywni użytkownicy stosują codziennie i nie uważają jej za porażkę. Zamiast szukać rzeczownika, opisujesz jego funkcję, kształt albo kontekst.
- It is a kind of tool that you use for opening bottles.
- It is the thing you put on the bar so the weights do not slide off.
- I do not know the exact word, but it is the person who checks your ticket on the train.
Ta konstrukcja ma jeszcze jedną zaletę: jest dłuższa niż samo słowo, więc dodaje wypowiedzi objętości i pokazuje sprawność w budowaniu zdań podrzędnych. Egzaminujący widzi wtedy nie lukę, tylko umiejętność radzenia sobie.
Reguła praktyczna: jeśli po dwóch sekundach nie masz słowa, przechodzisz do opisu. Nie po dziesięciu.
Wyjście drugie: zmień tor zdania
Czasem problemem nie jest jedno słowo, tylko cała konstrukcja, w którą wszedłeś i nie umiesz z niej wyjść. Klasyczny przypadek to zdanie zaczęte od trybu warunkowego, którego druga część się nie klei.
Wtedy nie brnij. Zasygnalizuj zmianę i zacznij prościej:
- Or rather, let me put it differently.
- What I actually meant to say was that...
- Actually, the simplest way to describe it is...
Poprawianie się w biegu jest cechą mowy na wyższym poziomie, a nie oznaką słabości. Zdający, który potrafi wycofać się z nieudanej konstrukcji jednym zwrotem i dokończyć myśl, wypada lepiej niż ten, który dociąga zdanie do końca kosztem sensu.
Wyjście trzecie: przeskocz na to, co wiesz
Jeśli pytanie egzaminującego kompletnie Cię zaskoczyło i nie masz zdania na dany temat, nie musisz go mieć. Musisz coś powiedzieć.
- I have never really thought about it, but I suppose...
- It is not something I know much about, though I would imagine that...
- That depends on the situation. For example, when...
Trzeci zwrot jest najbardziej uniwersalny, bo pozwala przejść od abstrakcyjnego pytania do konkretnego przykładu, który zawsze da się opowiedzieć. Pytanie o wpływ technologii na relacje międzyludzkie jest trudne. Historia o tym, jak Twoja klasa organizowała coś przez grupę na komunikatorze, jest łatwa i odpowiada na to samo pytanie.
W którym zadaniu pustka jest najgroźniejsza
Nie w każdym tak samo. Warto wiedzieć, gdzie ryzyko jest największe.
| Zadanie | Gdzie zwykle pojawia się blokada | Najszybsze wyjście |
|---|---|---|
| 1. Rozmowa z odgrywaniem roli | Brak słownictwa do konkretnej sytuacji, na przykład reklamacji | Przenieś rozmowę na ogólniejszy poziom: The main problem for me is that... |
| 2. Opis ilustracji | Nieznana nazwa przedmiotu na zdjęciu | Pomiń przedmiot, opisz relacje przestrzenne i czynności |
| 3. Materiał stymulujący | Brak argumentów za wybraną opcją | Zacznij od odrzucenia pozostałych, argumenty za przyjdą same |
W zadaniu 2 to szczególnie wyraźne. Informator wymaga, żebyś określił miejsce, osoby i wykonywane przez nie czynności. Nie wymaga, żebyś nazwał każdy przedmiot w kadrze. Drobiazg, którego nazwy nie znasz, po prostu pomijasz.
Czego nie robić
Nie wtrącaj polskiego słowa. To jedyna reakcja, która nie ma żadnej wartości komunikacyjnej dla egzaminującego i nie daje Ci nic w zamian.
Nie przepraszaj. Sorry, my English is not very good zabiera czas, obniża wrażenie i nie jest prawdą, skoro właśnie zdajesz maturę.
Nie zatrzymuj się na dłużej niż trzy sekundy. Płynność to osobne kryterium warte 2 punkty, a długie nienaturalne pauzy są w nim wprost wymienione jako to, co obniża ocenę.
Jak to wyćwiczyć przed egzaminem
Parafrazowanie jest umiejętnością, nie wiedzą, więc trzeba je przećwiczyć na głos. Najprostsze ćwiczenie: weź listę dwudziestu losowych polskich rzeczowników i opisz każdy po angielsku, nie używając jego nazwy. Trzy minuty dziennie przez dwa tygodnie wystarczą, żeby konstrukcja it is a kind of thing that stała się odruchem.
Drugie ćwiczenie: nagraj swoją odpowiedź na pytanie problemowe i policz pauzy dłuższe niż trzy sekundy. Zwykle jest ich mniej, niż się wydaje w trakcie mówienia, i to samo w sobie obniża napięcie.
Pełną strukturę egzaminu i matrycę punktową znajdziesz w przewodniku po maturze ustnej, a jeśli blokada dotyczy mówienia w ogóle, a nie tylko egzaminu, przyda się tekst o blokadzie w mówieniu po angielsku. Naturalnych zwrotów do ćwiczenia szukaj w dziale słownictwo.
Źródła
- Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2024/2025, CKE: wymagania wobec opisu ilustracji, kryterium płynności i zasady odejmowania punktów za pomoc egzaminującego.
- Egzamin maturalny w Formule 2023, Centralna Komisja Egzaminacyjna: aktualne komunikaty i informacje o egzaminie.
