Passé composé to czas, którym Francuzi opowiadają, co się wydarzyło: „j'ai mangé”, „je suis allé”. Buduje się go jak niemiecki Perfekt: czasownik posiłkowy plus imiesłów. Całe pytanie brzmi: avoir czy être?
Budowa
- avoir albo être w czasie teraźniejszym,
- participe passé, czyli imiesłów.
J'ai mangé une pizza. Nous sommes allés au cinéma.
Imiesłów czasowników na -er tworzysz łatwo: parler → parlé, manger → mangé. Czasowniki na -ir zwykle kończą się na -i: finir → fini. Najczęstsze czasowniki są jednak nieregularne: faire → fait, prendre → pris, voir → vu, avoir → eu. Wszystkie 48 zebraliśmy w tabeli z treningiem.
Domyślnie avoir
Zdecydowana większość czasowników, w tym wszystkie z dopełnieniem bliższym, bierze avoir: j'ai lu un livre, elle a fait ses devoirs, nous avons vu le film. Nawet être i avoir tworzą passé composé z avoir: j'ai été, j'ai eu.
Czasowniki z être
Être biorą czasowniki ruchu i zmiany stanu. Jest ich kilkanaście i warto nauczyć się ich parami:
- aller / venir: iść / przyjść
- arriver / partir: przyjechać / wyjechać
- entrer / sortir: wejść / wyjść
- monter / descendre: wejść na górę / zejść
- naître / mourir: urodzić się / umrzeć
- rester: zostać
- tomber: upaść
- retourner: wrócić
- passer: przejść (przez), wstąpić
Do tego pochodne: revenir, devenir, rentrer. I wszystkie czasowniki zwrotne: je me suis levé, elle s'est habillée.
Pary pomagają zapamiętać, bo jedna część pary podpowiada drugą. Obraz, który też działa: dom, do którego się wchodzi, z którego się wychodzi, po którego schodach się wchodzi i schodzi, w którym się rodzi i umiera.
Uzgadnianie imiesłowu z être
Przy être imiesłów zachowuje się jak przymiotnik i zgadza się z podmiotem:
Il est allé. Elle est allée. Ils sont partis. Elles sont parties.
W mowie zwykle tego nie słychać (allé i allée brzmią tak samo), ale w piśmie i na egzaminie DELF każda brakująca końcówka to błąd. Przy avoir imiesłów w typowym zdaniu się nie zmienia: elle a mangé.
Pułapka: sortir, monter, descendre z dopełnieniem
Kilka czasowników z listy bierze avoir, kiedy mają dopełnienie:
Je suis sorti. (Wyszedłem.) J'ai sorti le chien. (Wyprowadziłem psa.) Elle est montée. (Weszła na górę.) Elle a monté les valises. (Wniosła walizki.)
Na poziomie A2–B1 wystarczy wiedzieć, że taki wyjątek istnieje.
Jak ćwiczyć
Opowiedz na głos swój wczorajszy dzień w pięciu zdaniach, używając co najmniej dwóch czasowników z être. Odmianę krok po kroku, z formami dla każdej osoby, sprawdzisz w narzędziu do odmiany, a tabelę do druku pobierzesz jako darmowy PDF.
Jeśli przygotowujesz się do DELF albo chcesz, żeby ktoś posłuchał Twojego francuskiego, umów bezpłatną konsultację z naszą lektorką.
