Zdanie I would like a powerful coffee jest gramatycznie poprawne i całkowicie zrozumiałe. Brzmi jednak obco, a rozmówca zwykle nie umie wyjaśnić dlaczego. Odpowiada za to warstwa języka, której szkoła prawie nie uczy: utarte połączenia słów.
Michał i prezentacja, po której zapadła cisza
Michał ma 37 lat, jest kierownikiem produktu w firmie technologicznej i prowadzi prezentacje dla klientów z Wielkiej Brytanii. Gramatykę ma dobrą, słownictwo szerokie.
Na jednej z prezentacji powiedział: we did a big effort to reduce the errors and we won a lot of time.
Klient zrozumiał wszystko. Zapytał jednak potem kolegę Michała, jak długo Michał pracuje po angielsku, bo miał wrażenie, że dopiero zaczyna.
Oba zdania są poprawne. Po angielsku mówi się jednak made a big effort i saved a lot of time. Michał przełożył polskie połączenia słowo w słowo i to wystarczyło, żeby cała wypowiedź zabrzmiała o poziom niżej, niż wypadała w rzeczywistości.
Czym są kolokacje
To połączenia, które w danym języku występują razem częściej, niż wynikałoby z samego znaczenia wyrazów.
Strong coffee, nie powerful coffee. Heavy rain, nie strong rain. Make a decision, nie take a decision w większości odmian angielskiego. Meet a deadline, nie reach a deadline.
Każdy z odrzuconych wariantów jest logiczny i zrozumiały. Żaden nie jest tym, którego użyje rodzimy użytkownik.
Nation (2013) opisuje znajomość słowa jako coś więcej niż znajomość znaczenia: obejmuje ona także wiedzę o tym, z czym dane słowo się łączy. W praktyce oznacza to, że słowo poznane w izolacji jest poznane w połowie.
Dlaczego to trudniejsze niż gramatyka
Gramatyka ma reguły, więc daje się wyprowadzić. Kolokacje reguł nie mają.
Nie istnieje zasada, z której wynikałoby, że deszcz jest heavy, a kawa strong. Trzeba je spotkać i zapamiętać jako całość.
Jarvis i Pavlenko (2008) opisują wpływ języka pierwszego jako źródło systematycznych przesunięć właśnie w takich miejscach. Polskie „zrobić wysiłek" przenosi się na do an effort, bo nic w wiedzy o angielskim nie ostrzega, że to połączenie jest inne.
Trzydzieści kolokacji, które wracają w pracy
Z czasownikiem make i do
- make a decision, podjąć decyzję
- make an effort, zdobyć się na wysiłek
- make progress, robić postępy
- make a suggestion, zgłosić propozycję
- do research, prowadzić badania
- do business with, robić interesy z kimś
Różnicę między tymi dwoma czasownikami rozłożyliśmy osobno w tekście o make czy do po angielsku.
Z czasownikiem take
- take responsibility, wziąć odpowiedzialność
- take action, podjąć działanie
- take notes, robić notatki
- take part in, brać udział
- take advantage of, wykorzystać okazję
Terminy i praca
- meet a deadline, dotrzymać terminu
- miss a deadline, nie dotrzymać terminu
- set a deadline, wyznaczyć termin
- save time, zaoszczędzić czas
- waste time, marnować czas
- spend time on, poświęcić czas na coś
Spotkania i ustalenia
- raise an issue, podnieść problem
- reach an agreement, dojść do porozumienia
- come to a conclusion, dojść do wniosku
- hold a meeting, przeprowadzić spotkanie
- attend a meeting, wziąć udział w spotkaniu
- follow up on, wrócić do sprawy
Ryzyko i problemy
- take a risk, podjąć ryzyko
- run a risk, narażać się na ryzyko
- solve a problem, rozwiązać problem
- face a challenge, stanąć przed wyzwaniem
- cause a delay, spowodować opóźnienie
- address a concern, odnieść się do obawy
- meet expectations, spełnić oczekiwania
Jak się ich uczyć
Zapisuj całe połączenie, nie pojedyncze słowo. Notatka deadline, termin jest bezużyteczna. Notatka meet a deadline, dotrzymać terminu daje się wypowiedzieć.
Sprawdzaj wątpliwe warianty. Wyszukaj frazę w cudzysłowie i porównaj liczbę wystąpień z alternatywą. Duża różnica jest odpowiedzią.
Rozłóż powtórki na kilka dni. Carpenter i inni (2012) pokazali przewagę powtórek rozłożonych w czasie nad jednym długim podejściem.
Wypowiadaj je na głos w zdaniach. Swain i Lapkin (1995) opisują produkcję na głos jako moment, w którym forma się utrwala. Przy kolokacjach chodzi o to, żeby całe połączenie wychodziło jako jeden blok.
Zacznij od dziesięciu z własnej pracy. Wypisz dziesięć zdań, które mówisz najczęściej, i sprawdź, czy używasz w nich naturalnych połączeń.
Boers i inni (2006) pokazali, że osoby posługujące się gotowymi całościami są odbierane jako bardziej płynne niż osoby budujące te same treści z pojedynczych słów. Kolokacje są najtańszym sposobem, żeby takich całości mieć więcej.
Co dalej
Michał wypisał trzydzieści połączeń ze swoich prezentacji i sprawdził każde. Osiem okazało się kalkami z polskiego. Po dwóch miesiącach klient z Wielkiej Brytanii zapytał, gdzie Michał uczył się angielskiego, bo brzmi inaczej niż wcześniej.
Jeżeli chcesz sprawdzić, gdzie Twoje zdania brzmią obco mimo poprawnej gramatyki, umów bezpłatną rozmowę albo zrób bezpłatny test bariery językowej.
Źródła i badania
- Nation (2013): Learning Vocabulary in Another Language
- Jarvis & Pavlenko (2008): Crosslinguistic Influence in Language and Cognition
- Boers et al. (2006): Formulaic Sequences and Perceived Oral Proficiency
- Carpenter et al. (2012): Using Spacing to Enhance Diverse Forms of Learning
- Swain & Lapkin (1995): Problems in Output and the Cognitive Processes They Generate
