20 fałszywych przyjaciół polsko-angielskich

Fałszywi przyjaciele to słowa, które w polskim i angielskim wyglądają tak samo, a znaczą co innego. Podobieństwo formy jest prawdziwe, bo oba języki wzięły te słowa z łaciny i francuskiego. Znaczenia rozjechały się później.

Ten typ błędu ma nieprzyjemną cechę. Nie brzmi jak błąd. Zdanie jest gramatycznie poprawne, wymowa w porządku, a rozmówca rozumie coś innego, niż chciałeś powiedzieć.

Poniższe dwadzieścia słów wybrałem spośród kilkuset możliwych par. Kryterium było jedno: czy to słowo pada w rozmowie o pracy, podróży albo codziennym życiu dorosłej osoby.

Dlaczego akurat te słowa sprawiają kłopot

Pierwszy powód dotyczy pewności siebie. Fałszywego przyjaciela używasz bez wahania, bo słowo wygląda znajomo. Przy trudnym słowie zwalniasz i sprawdzasz, przy tym nie zwalniasz wcale.

Drugi powód dotyczy reakcji rozmówcy. Anglojęzyczni rozmówcy rzadko przerywają, żeby poprawić. Domyślają się sensu z kontekstu i prowadzą rozmowę dalej, więc pomyłka zostaje niezauważona i wraca na kolejnym spotkaniu.

20 słów w czterech grupach

Cztery grupy: praca i firma, pieniądze i dokumenty, ludzie i emocje, życie codzienne.

Praca i firma

Pięć słów, które najczęściej padają na spotkaniu z zagranicznym zespołem.

• actual: rzeczywisty, faktyczny. Aktualny to current.
  What is the current status?
• eventually: w końcu, ostatecznie. Ewentualnie to possibly albo if necessary.
  We could possibly move it to Friday.
• actually: właściwie, tak naprawdę. Aktualnie to currently.
  I am currently working on the report.
• complex: skomplikowany. Kompleksowy w sensie całościowy to comprehensive.
  We need a comprehensive review.
• consequent: wynikający z czegoś. Konsekwentny to consistent.
  Her approach has been consistent from the start.

Pieniądze i dokumenty

Pięć słów z maili, faktur i rozmów o warunkach.

• pension: emerytura. Pensja to salary albo pay.
  My salary is paid on the last working day.
• promotion: awans albo działania promocyjne. Promocja cenowa to discount albo special offer.
  The jacket was on a special offer.
• receipt: paragon, dowód zakupu. Recepta to prescription.
  I need a prescription from my doctor.
• obligation: obowiązek, zobowiązanie. Obligacja jako papier wartościowy to bond.
  We hold government bonds.
• reclamation: rekultywacja terenu. Reklamacja towaru to complaint albo claim.
  I filed a complaint about the delivery.

Ludzie i emocje

Pięć słów, przy których pomyłka bywa najbardziej zauważalna.

• sympathetic: współczujący, wyrozumiały. Sympatyczny to nice albo likeable.
  Your new colleague seems really nice.
• pathetic: żałosny. Patetyczny to pompous albo grandiose.
  The speech was a bit pompous.
• ordinary: zwyczajny. Ordynarny to vulgar albo rude.
  His comment was rude.
• lunatic: wariat. Lunatyk to sleepwalker.
  My brother was a sleepwalker as a child.
• brat: rozpuszczony dzieciak. Brat to brother.
  My brother lives in Gdańsk.

Życie codzienne

Pięć słów ze sklepu, kuchni i rozmowy o niczym.

• fabric: tkanina. Fabryka to factory.
  She works at a car factory.
• preservative: konserwant. Prezerwatywa to condom.
  This bread contains no preservatives.
• dress: sukienka. Dres to tracksuit.
  He came in a grey tracksuit.
• salad: sałatka jako danie. Sałata jako warzywo to lettuce.
  Add some lettuce to the sandwich.
• magazine: czasopismo. Magazyn jako budynek to warehouse.
  The stock is in the warehouse.

Trzy pomyłki, które słychać najczęściej

Eventually zamiast possibly
Zdanie We will eventually do it znaczy, że zrobicie to na pewno, tylko później. Polskie ewentualnie zrobimy oznacza coś odwrotnego, czyli warunek. Ta zamiana zmienia deklarację i bywa źródłem nieporozumień w ustaleniach projektowych.

Actual zamiast current
The actual data znaczy dane rzeczywiste, a nie dane aktualne. Na spotkaniu o raportach rozmówca usłyszy, że ktoś podważa prawdziwość poprzednich liczb, choć chodziło tylko o najnowszą wersję pliku.

Pension zamiast salary
Zdanie My pension is too low w rozmowie o warunkach zatrudnienia brzmi jak wypowiedź osoby po sześćdziesiątce. Rozmówca nie poprawi, tylko zapamięta zdanie i będzie się nad nim zastanawiał.

Jak zapamiętać te słowa na stałe

Sama lista przeczytana raz nie wystarczy, bo w rozmowie sięgasz po pierwsze skojarzenie, a to skojarzenie jest właśnie błędne. Poniższy tryb pracy nadpisuje stary odruch.

1. Zacznij od pięciu, nie od dwudziestu. Wybierz te, które padają w Twojej pracy. Reszta poczeka na kolejny tydzień.
2. Ucz się poprawnej wersji, nie błędnej. Powtarzaj current status, a nie actual status. Głowa zapamiętuje formę, którą powtarzasz, także tę przekreśloną.
3. Zbuduj jedno własne zdanie do każdego słowa. Ze swoim stanowiskiem, swoim zespołem i swoim projektem. Cudzy przykład nie wraca w rozmowie.
4. Powiedz je na głos pięć razy. Chodzi o ruch ust, nie o pracę oczu.
5. Wróć po dwóch dniach i po tygodniu. Dwa krótkie powtórzenia w odstępie robią więcej niż jeden długi wieczór.

Jak sprawdzić, czy te słowa są już Twoje

Test zajmuje trzy minuty. Zasłoń w tabeli kolumnę z poprawną wersją i przejdź po polskich znaczeniach, mówiąc na głos angielski odpowiednik. Na głos, nie w myślach.

Słowo, które przychodzi w mniej niż dwie sekundy, jest Twoje. Przy takim, nad którym się zastanawiasz, w rozmowie i tak wygra stary odruch, bo tam nie ma czasu na namysł. Ta różnica decyduje o wyniku, a nie liczba przeczytanych list.

Wynik pięć na dwadzieścia przy pierwszym podejściu jest typowy. Wróć do listy po dwóch dniach, potem po tygodniu, i sprawdź, ile zostało.

Tabela: wszystkie 20 słów w jednym miejscu

Wydrukuj albo zrób zrzut ekranu. Kolumna z poprawną wersją jest ważniejsza niż kolumna z pułapką, bo to ją chcesz mieć w ustach.

Co dalej

Jeśli chcesz iść dalej w tym temacie, zajrzyj do tekstów o przestawaniu tłumaczyć w głowie, mówieniu całymi zdaniami zamiast słówkami oraz perfekcjonizmie, który blokuje płynność.

Kolejne listy z tej samej serii: słówka na spotkania online i słówka na maile.

Jeśli chcesz przećwiczyć te słowa na głos i usłyszeć, które z nich nadal wychodzą po staremu, umów bezpłatną konsultację albo zrób test bariery językowej. To 20 minut online, bez zobowiązań.

Źródła i badania

• Nation, I. S. P. (2001). Learning Vocabulary in Another Language. Cambridge University Press.
• Jarvis, S. & Pavlenko, A. (2008). Crosslinguistic Influence in Language and Cognition. Routledge.
• Odlin, T. (1989). Language Transfer: Cross-linguistic Influence in Language Learning. Cambridge University Press.
• Laufer, B. (1990). Ease and Difficulty in Vocabulary Learning: Some Teaching Implications. Foreign Language Annals, 23(2), 147-155.