Są słowa, które w słowniku mają tłumaczenie, i takie, które nie mają. Ta druga grupa jest w rozmowie znacznie groźniejsza, bo zatrzymujesz się w pół zdania, szukając czegoś, czego po prostu nie ma.
To nie jest brak słownictwa. To inna siatka pojęć. Polski wyodrębnia dobę jako jednostkę, angielski nie. Angielski wyodrębnia privacy, polski nie ma na to jednego słowa. Oba języki są kompletne, tylko dzielą rzeczywistość inaczej.
Poniżej trzydzieści polskich słów, przy których zawodzi tłumaczenie jeden do jednego, i konkretne sposoby na obejście każdego z nich.
Czas i liczby
- doba → twenty-four hours, a full day, w znaczeniu całodobowo round the clock.
The shop is open twenty-four hours. - kilkanaście → a dozen or so, more than ten. Angielski nie ma tej kategorii w ogóle.
There were a dozen or so people there. - kilkadziesiąt → dozens of, several tens of. Jeszcze trudniejsze, bo przybliżenie jest szersze.
Dozens of emails every morning. - przedwczoraj → the day before yesterday. Cztery słowa zamiast jednego, ale to jedyna forma.
- pojutrze → the day after tomorrow.
- wczoraj wieczorem → last night. Nie yesterday evening, choć to poprawne, tylko rzadsze.
Czasowniki, których nie da się złapać jednym słowem
To najtrudniejsza grupa, bo są to czasowniki bardzo pojemne, używane w polskim na okrągło.
- kombinować → zależy od odcienia:
to work something out (szukać rozwiązania), to be up to something (knuć), to cut corners (iść na skróty).
He's definitely up to something. - załatwić → to sort something out, to arrange, to get something done.
I'll sort it out tomorrow. - ogarnąć → to get on top of something, to handle, to sort out.
I need to get on top of my inbox. - zdążyć → to make it in time, to manage.
We just made it in time. - wyrobić się → to be on schedule, to make the deadline.
I won't make the deadline. - przekonać się (o czymś, na własnej skórze) → to find out the hard way.
I found out the hard way. - doprecyzować → to clarify, to be more specific.
Could you be more specific? - wyjść na czymś źle → to come off badly.
- odespać → to catch up on sleep.
I need to catch up on sleep this weekend. - narzekać dla zasady → to have a moan. Brytyjskie i bardzo użyteczne.
He just likes having a moan.
Emocje i postawy
- pogarda → contempt. To akurat ma odpowiednik, ale rejestr jest wyższy niż w polskim: contempt brzmi formalnie, w mowie częściej to look down on someone.
She looks down on everyone. - żal → w zależności od sensu: regret (żałować czegoś), grief (żałoba), resentment (uraza). Polskie słowo obejmuje wszystkie trzy.
- tęsknota → to miss someone jako czasownik. Rzeczownik longing jest literacki i w rozmowie brzmi sztucznie.
I miss them. - wzruszyć się → to be moved, to get emotional.
I got quite emotional. - zawziętość → determination albo stubbornness, zależnie od tego, czy oceniasz to pozytywnie.
- skrępowanie → awkwardness, to feel awkward.
It was awkward for everyone. - litość → pity. Uwaga: pity bywa protekcjonalne, więc częściej używa się sympathy w sensie współczucia.
Kultura i życie codzienne
- imieniny → nie ma odpowiednika, bo nie ma zwyczaju. Trzeba wyjaśnić: name day, it's a Polish tradition, like a second birthday linked to your first name.
- wigilia → Christmas Eve, ale sam posiłek to Christmas Eve dinner. Znaczenie kulturowe wymaga opisu.
- działka → allotment w brytyjskim angielskim to najbliższe pojęcie, ale bez domku.
- kombinat, blok, osiedle → housing estate przy osiedlu, block of flats przy bloku.
- zapiekanka, oscypek, żurek → nazwy własne. Zostaw polską nazwę i dodaj krótki opis: żurek, a sour rye soup.
- załatwiać sprawy (w urzędzie) → to run errands przy drobnych sprawach, to deal with paperwork przy urzędowych.
- na mieście → out, in town.
We're eating out tonight.
Angielskie słowa, których nie ma po polsku
Warto znać też drugą stronę, bo w rozmowie te słowa padają i nie zawsze wiadomo, jak je odebrać.
- privacy → prywatność, ale też przestrzeń osobista i prawo do bycia niepodglądanym. Polskie „prywatność” jest węższe.
- commitment → zaangażowanie plus zobowiązanie plus konsekwencja w jednym.
- accountability → odpowiedzialność za wynik, rozliczalność. Polskie „odpowiedzialność” nie oddaje tej relacji.
- awkward → niezręczny, ale też krępujący, dziwny i niewygodny naraz.
- to afford → móc sobie pozwolić. Po polsku zawsze trzy słowa.
- sibling → rodzeństwo w liczbie pojedynczej, czyli brat lub siostra bez określania płci.
Co robić w rozmowie, gdy brakuje słowa
To ważniejsze niż cała lista wyżej. Bo problemem nie jest to, że nie znasz odpowiednika. Problemem jest pauza, która wtedy zapada.
Trzy zwroty, które kupują czas i utrzymują rozmowę:
- there isn't really a word for it in English
Nie ma na to dobrego angielskiego słowa. Uczciwe, naturalne i rozmówcy to rozumieją. - it's a kind of…
To coś w rodzaju. Otwiera opis zamiast szukania.
It's a kind of sour soup we eat at Easter. - what I mean is…
Chodzi mi o to, że. Pozwala zacząć zdanie od nowa bez przyznawania się do pomyłki.
Zasada jest jedna: opisz, zamiast szukać. Milczenie kosztuje w rozmowie więcej niż nieidealne sformułowanie. Egzaminatorzy, rekruterzy i rozmówcy oceniają płynność i umiejętność podtrzymania komunikacji, a nie znajomość rzadkich wyrazów.
Co dalej
Więcej o tym, dlaczego tłumaczenie w głowie blokuje mówienie, znajdziesz w tekście o chunkingu i mówieniu zdaniami zamiast słówkami oraz o pustce w głowie podczas rozmowy po angielsku.
Przyda się też lista false friends, czyli słów, które wyglądają znajomo i znaczą co innego, oraz idiomów. A jeśli chcesz sprawdzić, gdzie dokładnie leży Twoja bariera, zrób test bariery językowej i umów bezpłatną konsultację.
