Native speaker kosztuje zwykle od kilkudziesięciu procent do dwukrotności tego, co lektor polski. Ta różnica bywa w pełni uzasadniona i bywa całkowicie zmarnowana, a decyduje o tym poziom, na którym jesteś, i cel, do którego zmierzasz.
Jacek i pół roku miłych rozmów
Jacek ma 40 lat, jest specjalistą do spraw kontroli jakości. Na poziomie B1 zapisał się na cotygodniowe lekcje z lektorem z Kalifornii, płacąc dwukrotnie więcej niż za lektora polskiego.
Rozmowy były przyjemne. Lektor był miły, sympatyczny i konsekwentnie mówił yeah, got it po każdej wypowiedzi Jacka, także wtedy, gdy Jacek mówił I am working here since five years.
Po sześciu miesiącach Jacek nadal mówił since five years, bo nikt mu nie powiedział, że to nie działa. Lektor rozumiał, o co chodzi, więc nie widział problemu.
To nie jest zarzut wobec tamtego lektora. To jest pokazanie, że rodzimy użytkownik nie ma w standardzie wiedzy o tym, które konstrukcje przenoszą Polacy z własnego języka i dlaczego.
Czego native speaker nie ma w standardzie
Wiedzy o Twoim pierwszym języku. Jarvis i Pavlenko (2008) opisują wpływ języka pierwszego jako źródło systematycznych, przewidywalnych trudności. Osoba, która nie zna polskiego, widzi błąd i nie widzi jego przyczyny, więc trudniej jej go usunąć u źródła.
Odporności na przyzwyczajenie. Po kilku miesiącach lektor przywyka do Twoich stałych błędów i przestaje je zauważać, bo rozumie, o co chodzi.
Kwalifikacji dydaktycznych. Bycie rodzimym użytkownikiem nie jest kwalifikacją. Bywa łączone z przygotowaniem metodycznym i bywa nie.
Umiejętności wytłumaczenia różnicy. Zdanie „tak się nie mówi" jest prawdziwe i bezużyteczne. Zdanie „po polsku mówisz od pięciu lat i przenosisz od, po angielsku ten sam sens niesie present perfect z for" daje się zastosować.
Czego native speaker ma więcej
Naturalnego wzorca. Kolokacje, rytm, utarte całości. Boers i inni (2006) pokazali, że o odbieranej płynności decyduje posługiwanie się gotowymi zwrotami, a to jest warstwa, której rodzimy użytkownik dostarcza bez wysiłku.
Wyczucia rejestru. Co brzmi zbyt formalnie, co zbyt bezpośrednio, co przestarzale. Rozłożyliśmy tę warstwę w tekście o zbyt bezpośrednim brzmieniu po angielsku.
Nieprzewidywalności. Rozmowa z kimś, kto nie zna Twojego pierwszego języka, wymusza radzenie sobie bez ucieczki w polski.
Kiedy co się opłaca
Poziom A2 i B1. Więcej daje lektor, który tłumaczy różnicę między dwoma językami. Na tym etapie większość błędów to kalki, a ich usuwanie wymaga zrozumienia mechanizmu, a nie samego usłyszenia poprawnej wersji.
Poziom B2. Etap graniczny. Struktury już masz, a pracujesz nad naturalnością, więc wartość rodzimego wzorca rośnie.
Poziom C1 i wyżej. Native speaker daje najwięcej, bo pracujesz nad warstwą, której podręcznik nie opisuje.
Cel egzaminacyjny. Decyduje doświadczenie z danym egzaminem, a nie kraj pochodzenia.
Cel branżowy. Decyduje znajomość Twojej branży. Lektor znający Twoje słownictwo bije lektora z lepszym paszportem.
Co decyduje bardziej niż pochodzenie
Proporcja mówienia w lekcji. Jeżeli mówisz przez piętnaście minut z sześćdziesięciu, reszta parametrów przestaje mieć znaczenie.
Jakość korekty. Lyster i Saito (2010) w metaanalizie pokazali, że informacja zwrotna w trakcie mówienia przekłada się na trwałą poprawę. Miłe got it po każdej wypowiedzi nie jest informacją zwrotną.
Materiał z Twoich sytuacji. Podręcznik u lektora indywidualnego oznacza zwykle kurs grupowy prowadzony dla jednej osoby, co opisaliśmy przy wyborze między szkołą a lektorem.
Regularność. Lektor, z którym rozmawiasz co tydzień przez rok, daje więcej niż lepszy lektor, z którym rozmawiasz co drugi miesiąc.
Wariant, który zwykle wychodzi najlepiej
Rozdzielenie dwóch funkcji, które próbuje się upchnąć w jednej osobie.
Praca nad błędami i strukturą. Z kimś, kto rozumie, skąd te błędy się biorą.
Kontakt z naturalnym językiem. Z nagrań, podcastów i seriali, czyli źródeł darmowych i dostępnych w nieograniczonej ilości.
Wzorzec do słuchania jest dziś dobrem darmowym. Płatne i trudno dostępne jest coś innego: ktoś, kto usłyszy, gdzie dokładnie się zacinasz, i będzie umiał powiedzieć dlaczego.
Porównanie samych stawek rozłożyliśmy w tekście o cenie lektora angielskiego.
Jacek zmienił lektora i przez dwa miesiące pracował nad pięcioma konstrukcjami przenoszonymi z polskiego. Since five years zniknęło w trzeciej lekcji, gdy usłyszał, dlaczego się pojawia.
Jeżeli chcesz sprawdzić, które błędy wracają u Ciebie systematycznie, zrób bezpłatny test bariery językowej albo umów bezpłatną rozmowę.
Źródła i badania
- Jarvis & Pavlenko (2008): Crosslinguistic Influence in Language and Cognition
- Boers et al. (2006): Formulaic Sequences and Perceived Oral Proficiency
- Lyster & Saito (2010): Oral Feedback in Classroom SLA: A Meta-Analysis
Jeśli szukasz nie tylko stawek, ale odpowiedzi, z kim szybciej zaczniesz mówić, przeczytaj angielski z native speakerem czy polskim lektorem.
