Ćwiczenie 1: Wyróżnij informację
Dokończ zdanie rozszczepione.
It was John who… / What I need is… — zdania rozszczepione
Cleft sentences: it-clefts and what-clefts
Emfaza i cleft sentences po polsku: It was John who…, What I need is…, All I want is…, emfatyczne do/did, the thing is. Zasady, przykłady, błędy i ćwiczenia.
W skrócie
Cleft sentences (zdania rozszczepione) dzielą jedno zdanie na dwie części, żeby wyróżnić jeden element: It was Tom who broke the window (a nie ktoś inny), What I need is a holiday. Angielski nie może swobodnie przestawiać szyku jak polski, więc emfazę buduje się takimi konstrukcjami oraz akcentem i emfatycznym do/did.
Po co emfaza w angielskim?
Po polsku element ważny przesuwasz zwykle na koniec zdania albo akcentujesz: „To Tomek wybił szybę”. Angielski ma sztywniejszy szyk, dlatego używa specjalnych struktur: zdań z it is/was… that/who, zdań z what, all, a także emfatycznego do. Są typowe zarówno w mowie, jak i w eseju na poziomie C1.
Główne typy emfazy
| Typ | Wzór | Przykład |
|---|---|---|
| it-cleft | It is/was + element wyróżniony + that/who + reszta | It was Anna who called. |
| wh-cleft | What + podmiot + czasownik + is/was + element | What I need is some sleep. |
| odwrócony wh-cleft | element + is/was + what… | Some sleep is what I need. |
| all-cleft | All (that) + podmiot + czasownik + is/was + element | All I want is a cup of tea. |
| emfatyczne do | do/does/did + czasownik | I did lock the door! |
| wyrażenia wprowadzające | The thing is…, The reason why… is… | The reason why I left is that I was bored. |
It-cleft: It was… that / who
Wyróżniasz podmiot, dopełnienie albo okolicznik, i sugerujesz kontrast („właśnie to, a nie co innego”). Po osobach możesz użyć who lub that, po rzeczach i okolicznikach, that. Czas be zwykle odpowiada czasowi zdania.
| Zdanie wyjściowe | Wyróżniony element | It-cleft |
|---|---|---|
| Tom broke the window yesterday. | podmiot | It was Tom who/that broke the window yesterday. |
| Tom broke the window yesterday. | dopełnienie | It was the window that Tom broke yesterday. |
| Tom broke the window yesterday. | czas | It was yesterday that Tom broke the window. |
| I met her in Paris. | miejsce | It was in Paris that I met her. |
- It's your attitude that worries me, not your results. Martwi mnie twoje nastawienie, a nie wyniki.
- It wasn't until midnight that they finally arrived. Dotarli dopiero o północy.
- Was it you who left the door open? Czy to ty zostawiłeś otwarte drzwi?
Wh-cleft: What I need is…
Zaczynasz od what + zdanie, a to, co ważne, przesuwasz na koniec, po is/was. Czasownik be uzgadniasz zwykle w liczbie pojedynczej, nawet gdy dalej stoi liczba mnoga (What we need is more volunteers: częste, choć w mowie słychać też are).
- What I need is a long holiday. Potrzebuję długich wakacji. (właśnie tego)
- What surprised me was his reaction. Zaskoczyła mnie jego reakcja.
- What you should do is talk to her. Powinieneś z nią porozmawiać. (to właśnie powinieneś zrobić)
- What happened was that the train broke down. Stało się tak, że pociąg się zepsuł.
Gdy wyróżniasz czynność, używasz do: What I did was (to) call the police. Po is/was stoi wtedy bezokolicznik z to lub bez, w mowie częściej bez. Inne zaimki pytające też się pojawiają: Where we went wrong was…, The place where…, The person who…
Odwrócony wh-cleft stawia wyróżniony element na początku: A long holiday is what I need. That's what I meant. Forma That's what…/That's why… jest bardzo częsta w mowie.
All-cleft: All I want is…
All w tej konstrukcji znaczy „jedyne, co”: podkreśla, że chodzi tylko o jedną, często niewielką rzecz.
- All I want is a bit of peace and quiet. Chcę tylko odrobiny spokoju.
- All she did was ask a question. Ona tylko zadała pytanie.
Emfatyczne do, does, did
W zdaniu twierdzącym w Present Simple, Past Simple lub w trybie rozkazującym możesz dodać akcentowane do/does/did, żeby zaprzeczyć czyjejś wątpliwości, podkreślić kontrast albo wzmocnić prośbę. Czasownik główny wraca do formy podstawowej.
- I did send the email, check your spam folder. Naprawdę wysłałem tego maila, sprawdź spam.
- She doesn't eat meat, but she does eat fish. Nie je mięsa, ale ryby już tak.
- Do sit down. Proszę, niech pan usiądzie. (uprzejme, nieco formalne BrE)
W innych czasach akcentujesz sam czasownik posiłkowy: I have finished!, She is coming, I promise.
The thing is…, The reason why… is…
Te wyrażenia porządkują wypowiedź i kierują uwagę słuchacza. W mowie potocznej The thing is (that)… wprowadza problem lub wyjaśnienie.
| Wyrażenie | Przykład |
|---|---|
| The thing is (that)… | The thing is, I can't afford it. |
| The reason (why) … is that… | The reason why I'm late is that the bus didn't come. |
| The problem is (that)… | The problem is that nobody told us. |
| The person who… is… | The person who helped me most was my grandmother. |
| The place where… is… | The place where we met is now a car park. |
Typowe błędy Polaków
- It was John which called you. → It was John who called you. / It was John that called you. Dla osób używamy who lub that, nie which.
- What I need it is a break. → What I need is a break. Polskie „to” (Potrzebuję, to jest…) kusi do dodania it. W wh-cleft po zdaniu z what stoi od razu is/was.
- I really did sent the letter. → I really did send the letter. Po emfatycznym did czasownik główny jest w formie podstawowej.
- The reason why I left is because I was bored. → The reason why I left is that I was bored. Reason już oznacza przyczynę; w stylu formalnym używamy is that.
- It was in 2010 when I moved to Kraków. → It was in 2010 that I moved to Kraków. W it-cleft z okolicznikiem czasu standardowo używamy that (when bywa spotykane w mowie, ale na egzaminie wybierz that).
Ćwiczenia
Ćwiczenie 2: Transformacje
Dokończ zdanie, używając słowa z nawiasu (2–5 słów).
Ćwiczenie 3: Sprawdź się: uzupełnij luki
Przekształć zdania tak, aby podkreślić zaznaczony element. Wpisz brakującą część zdania.
Chcesz mówić tym bez zastanowienia?
Gramatyka z ekranu to dobry start. Na bezpłatnej konsultacji ustalimy Twój cel i plan lekcji 1:1.
Spotkanie online przez Google Meet · Bez oceniania, bez testu gramatyki, bez zobowiązań.
